IVUS — Damar İçi Görüntüleme (İntravasküler Ultrasonografi)

IVUS (intravasküler ultrasonografi), kalp damarının içini, anjiyografi sırasında ince bir kateterin ucundaki ultrason probuyla görüntüleyen yöntemdir. Anjiyografi damarın yalnızca iç boşluğunun gölgesini gösterir. IVUS ise damar duvarını, plağın kalınlığını, kireçlenmeyi ve takılan stentin damara nasıl oturduğunu kesit kesit ortaya koyar. Bu yüzden özellikle karmaşık darlıklarda stentin gerekip gerekmediğine ve hangi boyutta olacağına karar vermekte kullanılır.

IVUS Neyi Gösterir?

IVUS görüntüsünde hekim şunları ölçer ve değerlendirir:

• Damarın gerçek çapı ve darlık bölgesinde kalan iç alan
• Plağın kalınlığı, uzunluğu ve kireçlenme derecesi
• Stentin tam açılıp açılmadığı ve damar duvarına tam oturup oturmadığı
• Stentin kenarlarında damar duvarında yırtık (diseksiyon) olup olmadığı
• Daha önce takılmış bir stentin içinde yeniden daralmanın nedeni

IVUS darlığın yapısını gösterir. Darlığın kalbe giden kan akışını ne kadar kısıtladığını ise FFR ölçümü ortaya koyar.

IVUS Kimlere Uygulanır?

IVUS her anjiyografide gerekmez. Anjiyografinin tek başına yetmediği durumlarda kullanılır:

• Sol ana koroner damar darlıkları: Bu damar kalbin büyük bölümünü beslediği için darlığın önemi IVUS ile ölçülerek netleştirilir.
• Çatallanma ve uzun darlıklar: Damarın ikiye ayrıldığı noktadaki (bifurkasyon) ve uzun bir bölümü tutan darlıklar.
• Kireçlenmiş damarlar: Plağın sertliği, rotablatör gibi bir yöntemle aşındırma gerekip gerekmediğini belirler.
• Tamamen tıkalı damarlar: CTO girişimleri sırasında damarın doğru yoldan açıldığını görmek için.
• Stent sorunları: Stent içinde yeniden daralma ya da stentte pıhtı gelişmesi.
• Böbrek fonksiyonu bozuk hastalar: IVUS rehberliği, kullanılan anjiyo ilacı (kontrast madde) miktarını azaltmaya yardımcı olur.

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) 2024 kılavuzu, sol ana koroner, çatallanma ve uzun darlıklar gibi kompleks koroner girişimlerde stent işleminin IVUS ya da OCT gibi damar içi görüntülemeyle yönlendirilmesini öneriyor.

IVUS Nasıl Yapılır?

IVUS ayrı bir işlem değildir; anjiyografi ya da stent işlemi sırasında, aynı giriş yerinden yapılır. Giriş çoğunlukla bilekten (radiyal yoldan) sağlanır. Darlığın ötesine ince bir kılavuz tel geçirilir. Ucunda ultrason probu bulunan kateter bu tel üzerinden ilerletilir ve yavaşça geri çekilirken damar boyunca görüntü kaydedilir.

Görüntüler anında değerlendirilir ve tedavi aynı seansta buna göre planlanır. Ölçüm birkaç dakika sürer; hasta ek bir ağrı hissetmez.

IVUS Stent Kararını Nasıl Değiştirir?

Stentin başarısı yalnızca takılmasına değil, doğru boyutta seçilip tam açılmasına da bağlıdır. Yeterince açılmamış ya da damar duvarına tam oturmamış bir stentte ileride yeniden daralma ve pıhtı riski artar. IVUS ile:

• Stentin çapı ve uzunluğu damarın gerçek ölçülerine göre seçilir.
• Stentin uçları, plağın bittiği sağlıklı damar bölgesine yerleştirilir.
• Stent takıldıktan sonra yeterince açılıp açılmadığı kontrol edilir; gerekirse balonla yeniden genişletilir.

Karmaşık darlıklarda yapılan bilimsel çalışmalar, IVUS rehberliğinde takılan stentlerde kalp krizi ve aynı damara yeniden işlem gerekmesi gibi sorunların, yalnızca anjiyografiyle yönlendirilen işlemlere göre daha az görüldüğünü gösteriyor.

Tedavi Seçenekleri: IVUS Bulgusu Kararı Nasıl Değiştirir?

IVUS’un asıl değeri, hangi hastaya hangi tedavinin uygulanacağını netleştirmesidir. Amaç her görülen darlığı açmak değil, doğru darlığı tedavi etmektir. Karar birkaç soruyla verilir:

• Darlık tedavi gerektiriyor mu? Sol ana koroner damarda IVUS ile ölçülen iç alan, darlığın tedavi gerektirip gerektirmediğine karar vermede kullanılır. Diğer damarlarda orta derecede görünen darlıkların önemi çoğu zaman FFR ile ölçülür. Önemli olmayan darlık ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolüyle izlenir.
• Damar nasıl hazırlanmalı? Kalın ve damarı çevreleyen kireç tabakasında balon tek başına yetersiz kalabilir; aterektomi ya da damar içi litotripsi gibi plak hazırlama yöntemleri gündeme gelir.
• Stent mi, ilaç kaplı balon mu? Stent içinde yeniden daralmanın nedeni (stentin yetersiz açılması ya da stent içinde yeni doku gelişmesi) tedaviyi değiştirir; bazı hastalarda yeni bir stent yerine ilaç kaplı balon tercih edilebilir.
• Girişim mi, ameliyat mı? Yaygın ve birden çok damarı tutan hastalıkta bypass ameliyatı seçeneği kalp ekibiyle değerlendirilir.

IVUS mu, OCT mi?

OCT (optik koherens tomografi) da damarı içeriden görüntüler. Ultrason yerine ışık kullandığı için çözünürlüğü daha yüksektir, ancak görüntü alınırken damarın kontrast maddeyle kandan arındırılması gerekir.

IVUS dokunun daha derinine bakabilir. Bu yüzden büyük damarlarda, sol ana koroner damarın başlangıç bölgesinde ve kontrast madde kullanımının sınırlanması gereken hastalarda öne çıkar. Hangi yöntemin kullanılacağına darlığın özelliğine göre işlem sırasında karar verilir.

IVUS’un Riskleri

IVUS, anjiyografide kullanılan kateterlerle yapıldığı için anjiyografinin risklerine çok az şey ekler. En sık görülen yan etki damarın kısa süreli kasılmasıdır (spazm); damar genişletici ilaçla birkaç dakikada geçer. Kateterin damar duvarında yırtık oluşturması çok nadirdir. İşlem için ayrıca bir hazırlık gerekmez; anjiyografi öncesindeki hazırlık yeterlidir.

Sık Sorulan Sorular