Tiroid bezi kalp çarpıntısının gözden kaçan nedenlerinden biridir. Boyundaki bu küçük bez, kalbin hızını, ritmini ve kasılma gücünü doğrudan etkiler. Tiroid fazla çalıştığında kalp hızlanır ve ritim bozukluğu gelişebilir; az çalıştığında kalp yavaşlar ve kolesterol yükselir. Bu nedenle bazen çarpıntıyı tedavi etmek yetmez, altta yatan tiroid sorununu bulmak gerekir.
Tiroid bezi kalbi nasıl etkiler?
Tiroid hormonları vücudun metabolizma hızını belirler ve kalp bu hormonlara en duyarlı organlardan biridir. Hormonlar kalp kasındaki hücrelere doğrudan etki ederek kalbin ne kadar hızlı atacağını ve ne kadar güçlü kasılacağını düzenler.
Tiroid hormonları aynı zamanda damarların genişliğini ve vücudun oksijen ihtiyacını da etkiler. Bu nedenle tiroid işlevindeki her iki yöndeki bozukluk, yani fazla ya da az çalışma, kalp üzerinde farklı ama belirgin sonuçlar doğurur.
Tiroid fazla çalışınca kalpte ne olur?
Hipertiroidi, yani tiroidin fazla çalışması, kalbi hızlandırır ve ritim bozukluklarına zemin hazırlar. Kişi dinlenirken bile çarpıntı hissedebilir, nabız sürekli yüksek seyredebilir. Hipertiroidinin en sık nedenleri Graves hastalığı ve fazla hormon üreten tiroid nodülleridir.
En önemli risk atriyal fibrilasyondur. Bilimsel çalışmalar, hipertiroidisi olan hastaların %15’e varan bölümünde atriyal fibrilasyon geliştiğini, bu oranın genel toplumda ise %4 civarında olduğunu göstermektedir. Risk yaşla birlikte belirgin şekilde artar; 60 yaş üstü hipertiroidi hastalarında atriyal fibrilasyon görülme oranı %25-40’a kadar çıkabilmektedir.
Atriyal fibrilasyon yalnızca çarpıntı yaratmaz; kalp içinde pıhtı oluşumunu kolaylaştırarak inme riskini artırır. Uzun süre kontrolsüz kalan hipertiroidi, kalbin sürekli yüksek tempoda çalışması nedeniyle kalp yetersizliğine de yol açabilir.
Tiroid az çalışınca kalpte ne olur?
Hipotiroidi, yani tiroidin az çalışması, kalbi yavaşlatır ve damar sağlığını olumsuz etkiler. Nabız düşer, kalbin kasılma gücü azalır. Kişi halsizlik, üşüme, kilo alma, kabızlık ve cilt kuruluğu gibi şikâyetler yaşayabilir.
Hipotiroidi kalpte yavaş nabız (bradikardi) nedenlerinden biridir. Ayrıca LDL kolesterolün yükselmesine neden olur; bu da uzun vadede damar sertliği ve koroner arter hastalığı riskini artırır. Bazı hastalarda kalp zarında sıvı birikimi ve yüksek tansiyon da görülebilir.
Kolesterolü yüksek çıkan hastalarda tiroid işlevlerine de bakılmasının nedeni budur. Tiroide bağlı kolesterol yüksekliği çoğu zaman tiroid tedavisiyle geriler. Tiroid normale döndüğü halde kolesterol yüksek kalırsa kolesterol düşürme yöntemleri devreye girer.
Hipertiroidi ve hipotiroidinin kalp üzerindeki etkileri
İki durumun kalp üzerindeki etkileri birbirinin neredeyse tersidir:
| Hipertiroidi (fazla çalışma) | Hipotiroidi (az çalışma) | |
|---|---|---|
| Nabız | Hızlanır | Yavaşlar |
| Ritim | Atriyal fibrilasyon riski artar | Yavaş ritim bozuklukları |
| Kolesterol | Genellikle düşer | LDL yükselir |
| Tansiyon | Büyük tansiyon yükselebilir | Küçük tansiyon yükselebilir |
| Uzun vadeli risk | Kalp yetersizliği, inme | Damar sertliği, koroner hastalık |
Hangi belirtiler çarpıntının tiroidden kaynaklandığını düşündürür?
Çarpıntıya aşağıdaki şikâyetlerden birkaçı eşlik ediyorsa tiroid fazlalığı akla gelmelidir:
- Dinlenirken bile sürekli hızlı seyreden nabız
- Yemek yemeye devam ederken açıklanamayan kilo kaybı
- Aşırı terleme ve sıcağa tahammülsüzlük
- Ellerde titreme, sinirlilik ve uykusuzluk
- Boyunda şişlik veya gözlerde belirginleşme
Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz; ancak çarpıntıyla birlikte görüldüklerinde tiroid testlerinin önemini artırır.
Çarpıntının tiroidden kaynaklandığı nasıl anlaşılır?
Çarpıntının tiroidden kaynaklanıp kaynaklanmadığı basit bir kan testiyle anlaşılır. TSH ve serbest tiroid hormonu (T4, gerektiğinde T3) düzeyleri ölçülür. Çarpıntı şikâyetiyle başvuran hastalarda ve yeni tanı konan her atriyal fibrilasyon hastasında tiroid testleri değerlendirmenin rutin bir parçasıdır.
Çarpıntının pek çok nedeni olabilir: kalp ritim bozuklukları, kansızlık, kafein, bazı ilaçlar ve kaygı bunlardan bazılarıdır. Kalp çarpıntısının nedenleri ayrıntılı olarak değerlendirilir. Çarpıntının panik ataktan mı yoksa kalpten mi kaynaklandığını ayırt etmek de önemlidir; tiroid fazlalığı her iki tabloyu da taklit edebilir.
Ritim bozukluğunun türünü ve sıklığını belirlemek için EKG ve gerektiğinde 24 saatlik ritim holteri kullanılır.
Belirti vermeyen tiroid sorunları da önemli mi?
Belirgin şikâyet vermeyen hafif tiroid bozuklukları da kalbi etkileyebilir. Tiroid hormonlarının normal sınırlarda olduğu ancak TSH’nin düşük olduğu duruma subklinik hipertiroidi denir. Yapılan çalışmalar bu durumun atriyal fibrilasyon riskini yaklaşık üç kat artırdığını göstermektedir.
Geniş bir hasta grubunda yapılan bir çalışmada atriyal fibrilasyon sıklığı belirgin hipertiroidide %13,8, subklinik hipertiroidide %12,7, tiroid işlevleri normal olanlarda ise %2,3 bulunmuştur. Yani hafif görünen tiroid fazlalığı, ritim açısından belirgin hastalığa yakın bir risk taşıyabilir.
İleri yaştaki hastalarda tiroid fazlalığı tipik belirtiler vermeden seyredebilir. Halsizlik, kilo kaybı ve yeni başlayan atriyal fibrilasyon tek bulgu olabilir. Bu nedenle ileri yaşta tiroid testlerindeki hafif sapmalar da dikkatle değerlendirilir ve tedavi kararı endokrinoloji ile kardiyoloji birlikte verildiğinde en doğru sonuç alınır.
Kalp ilaçları tiroidi etkiler mi?
Bazı kalp ilaçları tiroid işlevlerini etkileyebilir. Bunların en önemlisi, ritim bozukluklarının tedavisinde kullanılan amiodarondur. Amiodaron yapısında yüksek miktarda iyot içerir ve hem tiroidin az çalışmasına hem de fazla çalışmasına yol açabilir.
Amiodarona bağlı tiroid fazlalığı, ilacın baskıladığı ritim bozukluğunun yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle amiodaron kullanan hastalarda tiroid testleri tedavi öncesinde ve tedavi süresince düzenli aralıklarla kontrol edilir. Ritim bozukluğu tedavisi alan hastalarda yeni başlayan çarpıntı, halsizlik veya kilo değişikliği hekime bildirilmelidir.
Tiroid tedavisi çarpıntıyı geçirir mi?
Tiroid sorunu tedavi edildiğinde çarpıntı çoğu hastada belirgin şekilde azalır veya tamamen geçer. Hipertiroidide tiroid işlevleri normale döndüğünde, hastaların önemli bir kısmında atriyal fibrilasyon da kendiliğinden düzelir.
Tiroid tedavisinin etkisini göstermesi zaman alır. Bu süre içinde kalp hızını kontrol altına almak için genellikle beta bloker grubu ilaçlar kullanılır; pıhtı riskini azaltacak tedavi gerekip gerekmediği ise hastanın risk durumuna göre değerlendirilir. Uzun süre kontrolsüz kalmış hipertiroidide kalp üzerinde kalıcı etkiler gelişmiş olabilir; bu durumda kalp yetersizliği açısından ayrıca takip gerekir.
Ne zaman acilen doktora başvurulmalı?
Çarpıntıya göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi veya bayılma eşlik ediyorsa beklemeden acil servise başvurulmalıdır. Dinlenirken nabzın sürekli 100’ün üzerinde seyretmesi ya da nabzın belirgin şekilde düzensiz hissedilmesi de vakit kaybetmeden değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Sık Sorulan Sorular
Evet, tiroidin fazla çalışması kalp çarpıntısının bilinen nedenlerinden biridir. Hipertiroidide kalp dinlenme sırasında bile hızlı atar ve atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları gelişebilir. Tiroidin az çalışması ise çarpıntıdan çok nabız yavaşlığına yol açar. Bu nedenle çarpıntı şikâyeti olan her hastada tiroid testleri değerlendirmenin rutin bir parçasıdır.
Hipotiroidi kalbi yavaşlatır ve kasılma gücünü azaltır. Nabız düşer, LDL kolesterol yükselir ve uzun vadede damar sertliği riski artar. Bazı hastalarda küçük tansiyon yükselir ve kalp zarında sıvı birikebilir. Tiroid hormonu tedavisiyle bu etkilerin büyük kısmı geri döner; tedavi sonrasında kolesterol yeniden değerlendirilir.
Hipertiroidiye bağlı atriyal fibrilasyon, tiroid işlevleri normale döndüğünde hastaların önemli bir kısmında kendiliğinden düzelir. Ancak bu süreç birkaç hafta ile birkaç ay sürebilir. Bu dönemde kalp hızını kontrol etmek ve pıhtı riskini azaltmak için kardiyolojik tedavi gerekebilir. Ritim düzelmezse diğer tedavi seçenekleri ayrıca değerlendirilir.
Çarpıntı değerlendirmesinde ilk bakılan test TSH’dir. TSH anormal çıkarsa serbest T4 ve gerektiğinde serbest T3 düzeylerine bakılır. Bu testler basit bir kan alımıyla yapılır. Sonuçlar EKG ve gerekirse ritim holteri bulgularıyla birlikte yorumlanır. Tiroidde şişlik veya nodül varsa tiroid ultrasonu da istenebilir.
Hipotiroidi tedavisinde kullanılan tiroid hormonu ilacının dozu fazla gelirse çarpıntı yapabilir. Bu durum, ilacın vücuttaki hormon düzeyini gereğinden fazla yükseltmesinden kaynaklanır. Bu nedenle tiroid ilacı kullananlarda TSH düzenli olarak kontrol edilir. Çarpıntı başlarsa ilaç kendi başına bırakılmamalı, doz hekimle birlikte gözden geçirilmelidir.
