Periferik arter hastalıkları, bacaklara giden atardamarlarda daralma veya tıkanıklık gelişmesiyle ortaya çıkan, özellikle yürüme sırasında ağrı, uyuşma veya ileri evrelerde doku kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabilen önemli bir sağlık sorunudur. Bu durumun tedavisinde uygulanan periferik ve dizaltı girişimler, tıkanıklıkların açılması ve kan akımının yeniden sağlanması amacıyla yapılan minimal invaziv işlemlerdir.
Periferik Arter Hastalığı Nedir?
Periferik arter hastalığı (PAH), genellikle ateroskleroz (damar sertliği) sonucu bacaklardaki atardamarların daralması veya tamamen tıkanmasıyla ortaya çıkar. Hastalarda tipik olarak yürürken baldırda ağrı (klodikasyon), soğukluk, renk değişikliği ve iyileşmeyen yaralar görülebilir. Bu hastalık tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara, hatta uzuv kaybına neden olabilir.
Periferik ve Dizaltı Girişimler Nedir?
Periferik girişimler, kalp dışı büyük damar sistemine uygulanan balon anjiyoplasti, stent yerleştirme, aterektomi (damar içi plak temizleme) gibi işlemleri kapsar. Dizaltı girişimler ise, özellikle diyabetik hastalarda sık görülen ayak ve parmaklara kadar uzanan damar tıkanıklıklarını açmak için yapılan girişimsel işlemlerdir.
Periferik ve Dizaltı Girişimler Kimlere Uygulanır?
- Yürürken baldır, uyluk ya da kalçada ağrı hisseden hastalara
- Ayakta iyileşmeyen yara veya ülseri olanlara
- İstirahatte ağrı yaşayanlara
- Ayakta kangren gelişenlere
- Amputasyon riski taşıyan diyabetik bireylere
- Damar yapısı uygun olan, cerrahiye aday olmayan hastalara
Nasıl Yapılır?
- Hazırlık: Girişim öncesi doppler ultrasonografi, BT anjiyografi veya klasik anjiyografi ile damar yapısı değerlendirilir.
- Kateter Girişi: Genellikle kasık ya da el bileğinden (radyal arter) damar içine girilir.
- Balon Anjiyoplasti: Tıkanıklık bölgesine ulaşılarak balonla damar genişletilir.
- Stent Yerleştirme: Damarın tekrar daralmasını önlemek için metal stent yerleştirilir.
- Dizaltı Müdahale: Ayak bileği ve daha aşağı bölgelerdeki damarlar için daha ince balonlar ve özel teknikler kullanılır.
Periferik ve Dizaltı Girişimlerin Avantajları Nelerdir?
- Cerrahi kesi yapılmaz
- Lokal anesteziyle yapılabilir
- Hızlı iyileşme süreci sunar
- Amputasyon riskini azaltır
- Yaşlı ve yüksek riskli hastalar için uygundur
Dizaltı Girişimler Neden Önemlidir?
Dizaltı arterler, ayak ve parmaklara kan taşıyan son derece ince damarlardır. Bu bölgelerdeki tıkanıklıklar genellikle diyabet, hipertansiyon ve böbrek hastalığı gibi ek risk faktörleri olan bireylerde ortaya çıkar. Bu hastalarda doğru zamanda yapılan dizaltı müdahaleler, amputasyonu önleyebilir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.
İşlem Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
- Kan sulandırıcı ilaçların düzenli kullanımı
- Sigaranın kesinlikle bırakılması
- Şeker, kolesterol ve tansiyonun iyi kontrol edilmesi
- Düzenli yara bakımı
- Takip anjiyografileri ile damar açıklığının değerlendirilmesi
Riskler Var mıdır?
- Damarın yeniden daralması (restenoz)
- Damar yırtılması (nadiren)
- Giriş yerine bağlı kanama veya hematom
- Balon veya stentin yeterli açılım sağlayamaması
Ancak bu riskler, deneyimli ekipler tarafından uygun hasta seçimiyle oldukça azaltılabilir.
Periferik ve dizaltı girişimler, bacak damarlarında oluşan tıkanıklıkların tedavisinde etkili ve güvenli yöntemlerdir. Özellikle diyabetli bireylerde uzuv kaybını önlemede hayati rol oynayan bu işlemler, uygun hasta grubunda başarıyla uygulanmaktadır. Ayakta geçmeyen yara, soğukluk, morarma gibi belirtiler ihmal edilmemeli, bir kalp damar cerrahisi veya girişimsel kardiyoloji uzmanına başvurulmalıdır.
