Koroner arter hastalığı (KAH) tanısı almak, yaşamın geri kalanında sürekli kısıtlama anlamına gelmez; doğru bilgi, düzenli takip ve akılcı günlük alışkanlıklarla güvenle, aktif bir yaşam sürdürülebilir. Peki gün içinde nelere dikkat etmeli, egzersizi nasıl planlamalı, beslenmeyi nasıl düzenlemeli, stres ve uykuyu nasıl yönetmeli, acil durumda nasıl davranmalısınız? Bu yazı, KAH ile yaşayan herkes için pratik ve uygulanabilir bir yol haritası sunar.
Koroner Arter Hastalığı Nedir?
Kalp kasını besleyen damarlarda kolesterol, iltihap ve kalsiyum birikimi zamanla darlığa yol açar. Darlık arttıkça, özellikle eforla kalp kasının oksijen ihtiyacı karşılanamaz ve göğüste sıkışma, yanma, nefes darlığı gibi uyarılar ortaya çıkar. Günlük yönetimin amacı; damar yükünü azaltmak, pıhtı riskini düşürmek, kalp kasının ihtiyaçlarını dengelemek ve yeni olayları önlemektir.
Kişisel Risk Profilinizi Bilin
- Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı var mı?
- Tansiyon, şeker, kolesterol hedefleriniz neler?
- Kilo, bel çevresi, egzersiz kapasiteniz hangi düzeyde?
- Sigara, alkol ve stres alışkanlıklarınız?
- Eşlik eden sorunlar: uyku apnesi, böbrek hastalığı, tiroit, anemi, depresyon
Bu noktaların her biri, doktorunuzun ilaç ve yaşam tarzı önerilerini şekillendirir.
İlaç Tedavisine Uyum: Günün En Önemli Rutinlerinden Biri
KAH’da ilaçlar yalnızca şikâyet gidermek için değil, yeni olayları önlemek için verilir. Düzenli kullanım, uzun vadeli korumanın temelidir.
- İlaçlarınızı her gün aynı saatlerde alın; telefon hatırlatıcısı veya haftalık kutu kullanın.
- Doz atlandıysa, prospektüs veya doktor talimatına göre davranın; asla “çift doz” ile telafi etmeyin.
- Yan etki gelişirse kendi kendinize bırakmayın; hekimle konuşun, çoğu zaman alternatif sınıflar mevcuttur.
- Nitrat sprey/tablet verildiyse, kullanım kurallarını öğrenin ve yanınızda bulundurun.
Beslenme: Akdeniz Modelini Günlük Hayata Çevirin
- Tabağın yarısı sebze-salata, çeyreği tam tahıl (bulgur, yulaf, kepekli ekmek), çeyreği kaliteli protein (balık, baklagil, derisiz tavuk).
- Zeytinyağı ana yağınız olsun; trans yağ ve işlenmiş etlerden kaçının.
- Haftada en az iki kez yağlı balık (somon, uskumru, sardalya).
- Kuruyemişleri (ceviz, badem, fındık) tuzsuz ve kavrulmamış tercih edin; günde bir avuç idealdir.
- Şekerli içecekler, rafine unlu mamuller ve fazla tuz damar duvarı ve kan basıncı üzerinde olumsuz etkilidir; evde pişirilen taze yemeklere yönelin.
- Kilo yönetimi hedefi gerçekçi olsun: Haftada 0,5–1 kg kayıp sürdürülebilirdir.
Egzersiz: Güvenli ve Akıllı Bir Plan Oluşturun
Doğru egzersiz, damar fonksiyonunu iyileştirir, tansiyonu ve stresi dengeler, insülin direncini azaltır.
Nereden başlanır?
- Kardiyoloğunuzdan aktivite onayı alın. Özellikle yeni tanı, yakın zamanda stent/bypass veya kalp krizi geçirenlerde kontrollü başlamak gerekir.
- Tempolu yürüyüş, sabit bisiklet, yüzme gibi orta şiddette aerobik aktiviteler önceliklidir.
Ne kadar ve nasıl?
- Haftada en az 150 dakika orta tempo aerobik egzersiz (örneğin çoğu gün 30 dakika).
- Haftada 2 gün, büyük kas gruplarını içeren hafif-orta direnç egzersizi (kontrollü nefesle, “nefes tutmadan”).
- Isınma ve soğuma: 5–10 dakikalık yumuşak tempo ekleyin.
- Konuşma testi: Egzersiz sırasında konuşabiliyor ama şarkı söyleyemiyorsanız yoğunluk genellikle uygundur.
Ne zaman durmalısınız?
- Göğüste baskı/yanma, sırta/çeneye yayılan ağrı, olağan dışı nefes darlığı, baş dönmesi, baygınlık hissi, yeni çarpıntı.
- Soğuk havada rüzgâra karşı ani sprintlerden ve çok sıcak-havalı ortamlarda yoğun egzersizden kaçının.
Tansiyon, Şeker ve Kolesterol Hedefleri
- Tansiyon ölçümünü evde öğrenin; üst koldan, onaylı cihaz kullanın. Çoğu erişkinde hedef <130/80 mmHg’dır; hekiminiz bireyselleştirir.
- Açlık glukozu, HbA1c, LDL kolesterol düzenli takip edilmelidir. LDL için hedef değer, risk düzeyine göre daha sıkı olabilir.
- Evde haftalık ölçümleri not edip randevulara götürün; ilaç zamanlaması ve dozlar bu verilere göre optimize edilir.
Sigara ve Nikotin: “Tam Bırakma” En Güçlü Koruma
Sadece azaltmak yetmez; tamamen bırakmak, yeniden olay riskini anlamlı düşürür. Nikotin replasmanı veya ilaçlı destek, davranışsal danışmanlıkla birlikte başarı şansını artırır. Pasif dumandan da kaçının.
Koroner Arter Hastalığı ve Uyku
Horlayan, uykuda nefesi duran, gündüz uyuklayan, sabah baş ağrısı yaşayan KAH hastalarında uyku apnesi sık görülür ve gece tansiyonunu yükseltir. Gerekirse uyku testi ve tedavi (ör. CPAP) kalp olaylarını ve kan basıncını azaltmada etkili olabilir. Her gün 7–8 saat, düzenli saatlerde uyumak hedeflenmelidir.
Stres Yönetimi: Kalp İçin Günlük Tampon
Kronik stres damar tonusunu ve ritim dengesini bozar. Her gün kısa ama düzenli teknikler uygulayın:
- 5 dakika nefes egzersizi (ör. 4–6 nefes döngüsüyle yavaş, burundan nefes)
- 10–15 dakika açık hava yürüyüşü
- Zihin-beden pratikleri (meditasyon, hafif yoga)
- Sosyal destek ve hobi zamanları
Sıcak, Soğuk, Rakım ve Hava Kirliliği
- Aşırı sıcak damarları genişletir; sıvı kaybı artar. Gündüz 11.00–16.00 arası yoğun efordan kaçın, su tüketimini artırın.
- Aşırı soğukta ani, yüksek eforlara girmeyin; katmanlı giyin, burundan nefes almaya dikkat edin.
- Yüksek rakım ve hava kirliliği günlerinde egzersizi kapalı, iyi havalandırılan alanlara taşıyın.
Aşılar ve Enfeksiyonlardan Korunma
Grip ve zatürre aşıları, solunum yolu enfeksiyonları kaynaklı kardiyak stres ve olay riskini azaltabilir. Kişisel plan için hekiminizle konuşun.
Cinsel Aktivite ve Güvenlik
Stabil, kontrollü KAH varlığında cinsel aktivite çoğu kişi için güvenlidir; efor olarak orta tempolu yürüyüşe benzer. Göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya kontrolsüz tansiyon/ritim bozukluğu varsa değerlendirme alın. Nitratlarla fosfodiesteraz-5 inhibitörlerinin (ereksiyon ilaçları) birlikte kullanımı tehlikelidir; ilaç etkileşimlerini hekiminizle netleştirin.
Seyahat, İş ve Günlük Planlama
- İlaçlarınızı el bagajında, orijinal kutularında ve günlük kutuda taşıyın.
- Uzun yolculuklarda iki saatte bir kalkıp esneme-yürüme yapın; su tüketin.
- Öğün atlamayın; aşırı kafein ve tuzdan kaçının.
- İşe dönüşte ilk haftalarda adım adım tempo artırın; masa başında her 45–60 dakikada bir kısa hareket molası verin.
Göğüs Ağrısı İçin Kişisel Eylem Planı
- Dinlenin, oturun, birkaç dakika derin ve yavaş nefes alın.
- Doktorunuz nitrat verdiyse, tarif ettiği şekilde kullanın.
- Ağrı 5 dakika içinde geçmiyorsa veya tekrar ediyorsa, özellikle terleme, bulantı, yaygın halsizlik, nefes darlığı eşlik ediyorsa acil yardım çağırın.
- Kendi başınıza yeni ilaç eklemeyin; profesyonel değerlendirme önceliklidir.
Kilo Yönetimi, Alkol ve Sıvı Dengesi
- Vücut ağırlığının %5–10’unu azaltmak, tansiyon, glukoz ve lipidlerde anlamlı iyileşme sağlar.
- Alkol kullanımını sınırlandırın; bazı ilaçlarla etkileşebilir ve tansiyonu/ritmi bozabilir.
- Gün içine yayılan yeterli su tüketimi önemlidir; kalp/böbrek hastalığında hedefleri hekiminiz belirler.
Sık Sorulan Sorular
KAH ile ağır egzersiz yapabilir miyim?
Ağır ve patlayıcı egzersizlerden kaçının. Orta şiddette aerobik egzersiz ve hafif-orta direnç çalışmaları, doktor onayıyla genellikle güvenlidir.
Kolesterolüm normal; yine de ilaç kullanmalı mıyım?
KAH tanısı olanlarda lipid düşürücü tedaviler olay riskini azaltmak için sıklıkla önerilir. Hedefler bireyselleştirilir; ilaçları keyfi bırakmayın.
Bitkisel takviyeler kullanabilir miyim?
Takviyeler bazı kalp ilaçlarıyla etkileşebilir. Doktorunuza danışmadan başlamayın.
Stent oldum; ne kadar süre ilaç kullanacağım?
Antiplatelet ilaçların süresi stent türüne, olay riskine ve kanama riskine göre değişir. Süre dolmadan kesmek stent tıkanmasına yol açabilir; planı hekiminiz belirler.
Göğüs ağrısı olmadığında da riskim var mı?
Evet. Sessiz iskemi veya atipik belirtiler görülebilir. Nefes darlığı, olağan dışı yorgunluk, sırt/çene ağrısı gibi şikâyetleri ciddiye alın.
Ne sıklıkla kontrole gitmeliyim?
Stabil dönemde genellikle 6–12 ayda bir; ilaç değişikliği, yeni şikâyet veya işlem sonrası daha sık takip gerekir.
Genel Değerlendirme
Koroner arter hastalığı ile yaşamak, akılcı bir günlük plan, düzenli takip ve sürdürülebilir alışkanlıklar gerektirir. İlaç uyumu, Akdeniz tipi beslenme, güvenli egzersiz, sigarayı bırakma, uyku ve stres yönetimi, tansiyon-şeker-lipid hedeflerine ulaşma; hepsi birlikte çalıştığında yeni olay riskini anlamlı biçimde azaltır. Kalbiniz için atacağınız her küçük adım, uzun vadeli büyük kazanımlara dönüşür.
Kasım 8, 2025 10:00 am