Gençlerde Ani Kalp Krizi: İlk Müdahale Nasıl Olmalı?

Gençlerde ani kalp krizi, artık yalnızca ileri yaşların sorunu olmaktan çıkmış; 20’li ve 30’lu yaşlardaki bireyleri, hatta daha küçük yaştakileri tehdit eden bir sağlık sorunu haline gelmiştir. Amerikan Kalp Derneği (AHA), 40 yaş altındaki bireylerde kalp hastalığına bağlı hastane başvurularının 2018’den bu yana her yıl yaklaşık yüzde 2 oranında arttığını bildirmektedir. Akşam gazetesine konuşan Girişimsel Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Vefik Yazıcıoğlu, gençlerde kalp krizinin neden bu kadar ani ve ağır seyrettiğini, hangi belirtilerin önemli olduğunu ve doğru ilk müdahalenin nasıl yapılması gerektiğini anlattı.

Gençlerde ani kalp krizi nedenleri nelerdir?

Gençlerde görülen kalp krizinin işleyişi, ileri yaştaki hastalardan önemli farklılıklar gösterir. İleri yaşta kriz çoğunlukla damarların yıllar içinde yavaşça daralıp sertleşmesiyle (ateroskleroz) oluşurken, gençlerde süreç çok daha hızlı ve agresif ilerleyebilir. Bunun önemli bir nedeni de gençlerin damar yapısının henüz “kollateral” denen yan damarları geliştirmemiş olmasıdır. İleri yaşta yıllar içinde oluşan bu yedek damarlar kriz anında kalbe kan taşıyarak koruma sağlar; gençlerde ise ana damar tıkandığında kalp kası geniş bir bölgede aniden kansız kalır. Bu yüzden genç yaşta geçirilen krizler çoğu zaman daha ölümcül seyreder.

Obezite, Tip 2 diyabet ve yüksek tansiyon gibi risk faktörleri artık çocukluk ve ergenlik çağına kadar inmiştir. Hareketsiz yaşam ve hazır gıda ağırlıklı beslenme bu tabloyu hızlandırır. Sigara ile elektronik sigara, genç yaştaki krizlerin başlıca sorumluları arasındadır. Bazı uyarıcı maddeler ve aşırı alkol ise koroner damarlarda ani kasılmalara yol açarak, damar açık olsa bile kan akışını kesebilir.

Stres, genetik ve gizli kalp hastalıkları

Yoğun kariyer baskısı, gelecek kaygısı ve düzensiz uyku, genç bedeni sürekli bir gerginlik halinde tutar. Bu durumda salgılanan kortizol ve adrenalin gibi hormonlar tansiyon ve nabzı yükselterek damar duvarındaki plakların çatlamasına zemin hazırlar. Ailesinde 45 yaş altında kalp krizi ya da ani kalp ölümü öyküsü bulunan gençler her zaman daha yüksek risk altındadır.

Hipertrofik kardiyomiyopati (kalp kasının aşırı kalınlaşması), Brugada sendromu veya uzun QT sendromu gibi doğuştan gelen durumlar uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebilir ve rutin muayenelerde gözden kaçabilir. Kanalopati adı verilen elektriksel ileti bozuklukları da ciddi ritim sorunlarına, bayılmalara ve ani kalp durmasına yol açabilir. Bu nedenle ailesinde genç yaşta ani ölüm, açıklanamayan bayılma ya da ritim bozukluğu olan kişilerin kardiyolojik değerlendirmeden geçmesi önem taşır. Gerekli durumlarda EKG, ekokardiyografi, ritim holteri ve genetik testler tanıya katkı sağlar.

Sporun da kontrolsüz yapıldığında risk oluşturabileceği unutulmamalıdır. Altyapısı değerlendirilmeden aniden yüklenilen ağır antrenmanlar gizli bir kalp hastalığını tetikleyebilir. Hekim kontrolü dışında kullanılan anabolik steroidler, yüksek kafeinli antrenman öncesi ürünler ve enerji içecekleri kalp ritmini bozarak tehlike yaratabilir.

Hangi belirtiler önemli?

Kalp krizi her zaman filmlerdeki gibi aniden yere yığılma şeklinde olmaz. En tipik belirti, göğsün ortasında, göğüs kemiğinin arkasında hissedilen baskı, sıkışma ya da yanma tarzı bir ağrıdır. Bu ağrı sol kola, omuza, boyna, çeneye, sırta ve hatta mideye yayılabilir. Ağrıya eşlik eden ya da tek başına ortaya çıkan ani nefes darlığı, soğuk terleme, yoğun sıkıntı hissi, ani baş dönmesi ve bayılma da önemli uyarı işaretleridir. Bu belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Genç yaşta kalbi korumanın yolları

Kalp krizini önlemek, kriz anında tedavi etmekten çok daha kolaydır ve bilinçli yaşam değişiklikleri genetik riski bile büyük ölçüde azaltabilir. Özellikle ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olanların 20’li yaşlardan itibaren en az bir kez kardiyoloji muayenesinden geçmesi, EKG ve ekokardiyografi ile kalbini kontrol ettirmesi önerilir. Sigara, nargile, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinden, işlenmiş gıdalardan, aşırı tuz ve rafine şekerden uzak durmak gerekir. Yüksek kafeinli enerji içeceklerinden ve içeriği belirsiz protein tozu, yağ yakıcı ya da steroid türevlerinden kaçınılmalıdır. Düzenli egzersiz ve günde 7-8 saatlik kaliteli uyku, kalp sağlığının temel yapı taşlarıdır. Gençlerde ani kalp krizi riski, nedenleri ve korunma yolları konusunu ayrı bir rehberde daha ayrıntılı ele aldık.

İlk müdahale: zaman, kalp kası demektir

Kalp krizinde belirleyici ilke, geçen her dakikanın kalp kasından geri dönüşsüz kayıp anlamına gelmesidir; bu nedenle ilk müdahalenin doğru ve hızlı olması yaşamsaldır. Birinin kalp krizi geçirdiğinden şüphelenildiğinde ilk adım hemen 112’yi aramaktır. Hasta oturur ya da yarı oturur pozisyona alınmalı; kravat, yaka ve kemer gibi nefesi zorlaştıran giysiler gevşetilmeli; ortam havalandırılmalıdır. Tüm bu adımlar 112 yönlendirmesi eşliğinde uygulanmalı, ilaç kullanımı konusunda da telefondaki ekibin talimatı esas alınmalıdır.

Kaçınılması gereken hatalar

İlk müdahale kadar, yapılmaması gerekenleri bilmek de önemlidir. Hasta kendi aracını kullanmamalı veya özel araçla hastaneye götürülmemelidir; çünkü yolda gelişebilecek bir ritim bozukluğuna ancak ambulanstaki ekip ve cihazlar müdahale edebilir. Hasta yürütülmemeli, merdiven çıkarılmamalıdır. Sosyal medyada yayılan “öksürerek kendini kurtarma” bilgisi yanlıştır; bu uygulama yalnızca hastanede, doktor gözetiminde geçerlidir. Hastaya su veya yiyecek verilmemeli, tansiyonu bilinmeden dil altı hap kesinlikle kullanılmamalıdır.

Bilinç kaybında ne yapılmalı?

Hasta aniden bilincini kaybeder, nefesi durur ya da düzensiz ve hırıltılı bir solunum başlarsa kalp durması gelişmiş olabilir. Böyle bir durumda vakit kaybetmeden temel yaşam desteğine, yani kalp masajına başlanmalıdır. Bu konuda eğitimi olmayanlar, 112 komuta merkezindeki doktorun telefonla vereceği talimatları izleyerek ambulans gelene kadar göğüs basısına devam etmelidir.

“Toplumdaki en büyük yanılgılardan biri, gençlerin kalbinin güçlü olduğu ve kriz anında dayanabileceği düşüncesidir. Aksine, genç yaşta geçirilen kalp krizleri genellikle daha ölümcül seyredebilir.”
— Prof. Dr. M. Vefik Yazıcıoğlu, Girişimsel Kardiyoloji Uzmanı

Bu içerik Prof. Dr. M. Vefik Yazıcıoğlu, Kardiyoloji Uzmanı tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır.