Gebelikte kalp hastalığı, anne adayının ve bebeğin sağlığını yakından ilgilendiren, doğru planlama ve yakın takip ile güvenle yönetilebilen bir durumdur. Hamilelikte dolaşım sistemindeki fizyolojik değişiklikler (kan hacminde artış, kalp debisinin yükselmesi, nabzın hızlanması) mevcut kalp sorunlarını ağırlaştırabilir veya daha önce fark edilmemiş bir kalp hastalığını görünür kılabilir. Bu rehber, risk değerlendirmesinden doğum planına, ilaç güvenliğinden günlük yaşam önerilerine kadar pratik ve kapsamlı bir yol haritası sunar.
Gebelikte kalp hastalığı neden özel bir izlem gerektirir?
Hamilelikte kan hacmi yaklaşık %40–50, kalp debisi %30–50 artar; kalp atım hızı dakikada 10–20 artabilir. Bu değişiklikler, doğumsal kalp hastalığı, kapak hastalığı, kardiyomiyopati, pulmoner hipertansiyon veya aritmi gibi durumları olan annelerde semptomları tetikleyebilir. Ayrıca pıhtılaşma eğilimindeki artış, bazı riskli gruplarda tromboz olasılığını yükseltir. Bu nedenle gebeliğin planlı olması, ilk başvuru anında kardiyoloji–kadın doğum ekip değerlendirmesi ve düzenli kontrol programı kritik önemdedir.
Risk sınıflaması: Gebelikten önce ve ilk vizitte neler yapılır?
- Ayrıntılı öykü ve muayene: Göğüs ağrısı, çarpıntı, bayılma, nefes darlığı, daha önce geçirilen ameliyat veya girişimler, ailede erken yaş kalp hastalığı.
- EKG ve ekokardiyografi: Kapak yapıları, boşluk ölçüleri, ejeksiyon fraksiyonu, pulmoner basınç.
- Fonksiyonel kapasite: Merdiven çıkma, günlük aktivitede nefes darlığı; NYHA sınıflaması.
- İlaç gözden geçirme: Gebelikte kontrendike veya riskli ilaçların (ör. ACE/ARB, bazı antiaritmikler) kesilmesi ya da eşdeğerlerle değiştirilmesi.
- Risk sınıflaması ve plan: Düşük–orta–yüksek riskli gruplara göre kontrol sıklığı, doğum şekli ve hastane/merkez seçimi.
Gebelikte sık görülen kalp sorunları: Ne beklemeli?
Doğumsal kalp hastalıkları
Cerrahi onarım görmüş veya görmemiş doğumsal defektlerde gebelik planı bireyselleştirilir. Basit ASD/PFO kapatmaları çoğunlukla iyi tolere edilirken, siyanotik kalp hastalığı, kompleks onarımlar, aortopatiler (örn. Marfan spektrumu) daha yakın takip gerektirir.
Kapak hastalıkları
- Mitral darlığı: Gebelikte kalp debisi arttığı için nefes darlığı ve çarpıntı belirginleşebilir. Gerekirse balon valvüloplasti düşünülür.
- Aort darlığı/aort yetersizliği: Darlık derecesi ve semptomlara göre efor kısıtlaması, doğum planı ve gerekirse girişim kararı verilir.
- Mekanik kapak taşıyanlar, hem antikoagülasyon yönetimi hem de endokardit profilaksisi açısından yüksek riskli kabul edilir.
Aritmiler
SVT atakları gebelikte sıklaşabilir. Çoğu durumda vagal manevralar ve hekim kontrolünde güvenli ilaç seçenekleriyle yönetilir. Atriyal fibrilasyon gelişirse pıhtı riski bireysel değerlendirilir.
Kardiyomiyopatiler
Önceden düşük EF’li (ejeksiyon fraksiyonu) hastalarda dekompansasyon riski vardır. Peripartum kardiyomiyopati ise gebeliğin son ayında veya doğumdan sonraki 5 ay içinde ortaya çıkabilir; erken tanı ve tedavi ile çoğu hastada toparlanma mümkün olsa da tekrar gebelik planı çok dikkatle yapılmalıdır.
Pulmoner hipertansiyon
Gebelikte mortalite riski yüksek olabileceği için multidisipliner üst düzey merkezlerde yakından izlem gerekir; bazı durumlarda gebeliğin ertelenmesi önerilebilir.
İlaçlar: Gebelikte kalp hastalığı tedavisi nasıl düzenlenir?
- Güvenliğine dair daha fazla veri olan seçenekler: Bazı beta blokerler (doz ve ajan seçimi önemli), hidralazin, nitrater, gerektiğinde düşük doz furosemid gibi diüretikler.
- Kaçınılan/alternatifi tercih edilen ilaçlar: ACE inhibitörleri/ARB/ARNI, bazı statinler (genellikle kesilir), teratojen potansiyeli olan antiaritmikler.
- Antikoagülasyon: Mekanik kapaklı veya tromboz riski yüksek hastalarda, hekim kontrolünde heparin/LMWH temelli protokoller tercih edilir; ayrıntılar bireyseldir.
- Antibiyotik profilaksisi: Endokardit riski taşıyan girişimlerde merkez protokollerine göre planlanır.
İlaç değişikliği kendi kendine yapılmamalı, her düzenleme kadın doğum ve kardiyoloji birlikte planlamalıdır.
Günlük yaşam: Semptomları azaltmak ve güvenliği artırmak
- Aktivite planı: Doktorunuz aksini söylemedikçe, konuşmayı sürdürerek yapabildiğiniz orta yoğunlukta yürüyüş en güvenli egzersizdir. Aşırı efor, sıcak ortam ve sıvı kaybından kaçının.
- Sıvı–tuz dengesi: Ödem ve nefes darlığını artırmamak için aşırı tuz ve gece geç saat sıvı yüklenmesinden kaçının; yetersiz sıvı alımı da çarpıntıyı tetikleyebilir.
- Beslenme: Akdeniz tipi düzen, küçük–sık öğünler, demir ve folat açısından zengin seçimler. Reflü ve nefes darlığını artıran ağır yemekten uzak durun.
- Uykuda pozisyon: İkinci trimesterdan itibaren sol yan yatış venöz dönüşü rahatlatır ve nefes darlığını azaltabilir.
- Tetikleyicilerden kaçınma: Yüksek kafein, enerji içecekleri, dekongestan içeren soğuk algınlığı ilaçları, nikotin ve pasif duman.
- Enfeksiyonlardan korunma: Grip aşısı, uygun mevsimsel aşılar ve hijyen önlemleri; enfeksiyonlar kalp yetersizliği atağını tetikleyebilir.
Alarm bulguları: Hangi şikâyette gecikmeden başvurmalı?
- Dinlenirken dahi nefes darlığı, düz yatamama
- Göğüs ortasında baskı/yanma, kola/çeneye yayılan ağrı
- Hızlı kilo artışı, bacaklarda belirgin şişlik, gece artan öksürük
- Bayılma, çarpıntı ile gelen baş dönmesi
- Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu (preeklampsi ayırıcı tanısı)
Bu belirtiler, kardiyak dekompansasyon veya eşlik eden obstetrik acillerin habercisi olabilir.
Doğum şekli ve doğum planı: Ne zaman, nasıl?
- Zamanlama: Stabil annelerde 39. hafta civarı planlı doğum yaygındır; kardiyak durum kötüleşiyorsa daha erken müdahale gerekebilir.
- Doğum şekli: Birçok kalp hastasında vajinal doğum, dikkatli ağrı kontrolü (epidural) ve ikinci evrede ıkınmanın kısaltılması ile güvenli kabul edilir. Kardiyak yükü artıracak durumlarda veya obstetrik endikasyon varsa sezaryen tercih edilebilir.
- İzlem yeri: Orta–yüksek riskte tercihen 3. basamak merkez, doğum sırasında kardiyoloji–anestezi–yenidoğan ekibi hazır bulunmalıdır.
- İlaç yönetimi: Antikoagülasyon ve antiaritmiklerin doğum öncesi–doğum sırası–loğusalık planı önceden yazılı hale getirilir.
Doğum sonrası dönem: Neden “dördüncü trimester” kritik?
Doğumdan sonraki ilk günler–haftalar, sıvı yükünün yeniden dağıldığı ve enfeksiyon riskinin arttığı bir dönemdir. Peripartum kardiyomiyopati, aritmi ve kalp yetersizliği alevlenmeleri bu dönemde ortaya çıkabilir.
- Erken taburculuk kontrolü (genellikle 7–14 gün içinde) ve 6. hafta değerlendirmesi planlanır.
- Emzirme ve ilaçlar: Birçok kardiyak ilaç emzirmeyle uyumludur; şüphede ilaç bazlı danışma yapılmalıdır.
- Doğum kontrolü: Trombüs riskini artırmayan, kalp yetersizliğinde sıvı–tansiyon dengesini bozmayan yöntemler tercih edilir; bireysel planlama şarttır.
Sık sorulan sorular
Gebelikte kalp hastalığı varken spor yapabilir miyim?
Evet, çoğu durumda orta yoğunlukta yürüyüş ve germe–nefes egzersizleri güvenlidir. Aşırı efordan kaçının; kişisel sınırları doktorunuz belirler.
Hangi ilaçlar kesinlikle sakıncalıdır?
ACE/ARB/ARNI grubu tansiyon ilaçları ve bazı antiaritmikler gebelikte kullanılmaz. Mevcut ilacınızın gebelik uyumunu asla kendi başınıza değiştirmeyin.
Doğum şekline kim karar verir?
Kardiyoloji ve kadın doğum, obstetrik durum ve kardiyak riskleri birlikte değerlendirir. Pek çok hastada epidural destekli vajinal doğum mümkündür.
Mekanik kapaklıyım, antikoagülasyon nasıl olacak?
Gebelik boyunca heparin/LMWH temelli protokoller, doğuma yakın geçiş planları ve doğum sonrası yeniden düzenleme multidisipliner ekip tarafından yapılır.
Emzirirken kalp ilaçlarımı kullanabilir miyim?
Birçok ilaç uyumludur; ilaca özel değerlendirme yapılır. Gerekirse doz ayarı veya alternatif planlanır.
Peripartum kardiyomiyopati geçirdim; tekrar hamile kalabilir miyim?
Sol ventrikül fonksiyonunuzun toparlanma derecesine göre karar verilir. Yüksek nüks riski varsa gebelik önerilmeyebilir.
