EVAR (Endovasküler Aort Anevrizması Onarımı) ve TEVAR (Torasik Endovasküler Aort Onarımı), aort damarındaki genişleme (anevrizma) veya yırtık (diseksiyon) gibi hayati risk taşıyan durumların cerrahi kesi yapılmadan tedavi edilmesini sağlayan minimal invaziv girişimlerdir. Bu yöntemler, özellikle klasik açık cerrahinin riskli olduğu hastalarda büyük bir avantaj sunar.
Aort Nedir ve Neden Önemlidir?
Aort, kalpten çıkan ve tüm vücuda oksijenli kanı taşıyan en büyük atardamardır. Aort duvarında meydana gelen genişlemeler (anevrizmalar) veya yırtılmalar (diseksiyonlar), hayati tehlike yaratabilir. Bu durumlar genellikle yaşla birlikte veya hipertansiyon, damar sertliği gibi hastalıklarla birlikte ortaya çıkar.
EVAR Nedir?
EVAR (Endovascular Aneurysm Repair), karın bölgesindeki aort anevrizmalarının tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Kasık bölgesinden girilen kateter yardımıyla damarın içine yerleştirilen özel stent-greftler sayesinde, anevrizmanın bulunduğu bölge yalıtılır ve patlama riski ortadan kaldırılır.
EVAR’ın Uygulandığı Durumlar:
- Abdominal aort anevrizması (karın bölgesindeki aort genişlemesi)
- Anevrizma çapının 5,5 cm’yi aşması
- Rüptür (patlama) riski olan aort yapıları
- Açık cerrahiye uygun olmayan ya da riskli hastalar
TEVAR Nedir?
TEVAR (Thoracic Endovascular Aortic Repair), göğüs bölgesindeki aort hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Yine kasıktan girilerek, torasik (göğüs bölgesi) aorttaki anevrizma ya da diseksiyon bölgesi stent-greft ile desteklenir.
TEVAR’ın Uygulandığı Durumlar:
- Torasik aort anevrizması
- Aort diseksiyonu (yırtığı)
- Travmatik aort yaralanmaları
- Aort ülserleri
- Cerrahi riskin yüksek olduğu göğüs hastaları
EVAR-TEVAR Nasıl Uygulanır?
- Hazırlık: İşlem öncesinde detaylı görüntüleme (BT anjiyografi) ile aort yapısı değerlendirilir.
- Kateter Girişi: Genellikle her iki kasıktan girilerek kateterler yerleştirilir.
- Stent-Greft Yerleşimi: Uygun ölçülerdeki greft, röntgen eşliğinde anevrizma ya da yırtık bölgesine yerleştirilir.
- Kaplama ve İzolasyon: Greft açıldığında anevrizmalı bölge kan akımından yalıtılır.
- İşlem Sonu: Kanama kontrolü sağlanır, giriş yerleri kapatılır.
EVAR-TEVAR Avantajları Nelerdir?
- Açık cerrahiye göre daha az invazivdir
- Genel anestezi gerektirmeyebilir
- Kan kaybı ve enfeksiyon riski düşüktür
- Yoğun bakım ihtiyacı ve hastanede kalış süresi kısadır
- Yaşlı ve yüksek riskli hastalar için daha güvenlidir
EVAR-TEVAR Sonrası Yaşam
İşlem sonrası hastalar genellikle birkaç gün içinde taburcu edilir. Ancak yaşam boyu takip gereklidir:
- Düzenli görüntüleme ile greftin pozisyonu kontrol edilir
- Kan basıncı kontrolü önemlidir
- Sigara bırakılmalı, sağlıklı yaşam tarzı benimsenmelidir
- İlaç tedavisine dikkat edilmelidir
Riskler Var mı?
Her tıbbi girişimde olduğu gibi EVAR–TEVAR işlemlerinde de bazı riskler söz konusudur:
- Stent yer değiştirmesi
- Sızıntı (endoleak)
- Giriş yeri komplikasyonları
- Nadiren tekrar müdahale gereksinimi
Ancak bu riskler, deneyimli merkezlerde ve uygun hasta seçiminde oldukça düşüktür.
Kimler İçin Uygundur?
- Cerrahiye uygun olmayan ileri yaşlı bireyler
- Akut aort diseksiyonu geçiren hastalar
- Abdominal ya da torasik aort anevrizması saptananlar
- Travmatik aort yırtıkları olan bireyler
Tedavi Seçenekleri: İzlem, Açık Ameliyat ya da EVAR-TEVAR
Aort anevrizmasının her evresinde girişim gerekmez. Küçük anevrizmalarda yırtılma riski düşüktür; bu hastalarda tansiyon kontrolü, sigaranın bırakılması, kolesterol düşürücü tedavi ve ultrason ya da BT ile düzenli ölçüm yapılır. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) 2024 periferik arter ve aort hastalıkları kılavuzuna göre karın aortunda çapın erkeklerde 5,5 cm’yi, kadınlarda 5 cm’yi aşması ya da anevrizmanın yılda 1 cm’den hızlı büyümesi girişim eşiği kabul edilir; şikâyet veren anevrizmalarda çaptan bağımsız olarak girişim gerekir.
Girişim gerektiğinde iki yol vardır: açık ameliyatla aortun hasta bölümünün yapay damarla değiştirilmesi ve kateterle yerleştirilen stent-greft. Seçimde anevrizmanın böbrek damarlarına uzaklığına (boyun uzunluğu) ve aortun açısına, kasık ve leğen damarlarının stent-greftin geçişine uygunluğuna, hastanın yaşına ve ameliyat riskine, ömür boyu görüntüleme takibine uyumuna bakılır.
Damar yapısı uygun ve ameliyat riski yüksek hastalarda EVAR öne çıkar; genç, ameliyat riski düşük ve uzun yıllar takip gerektirecek hastalarda açık ameliyat da güçlü bir seçenektir. Göğüs aortunda karar hastalığın türüne göre verilir: aortun kalpten çıkan bölümünü tutan akut diseksiyonda (tip A) acil açık ameliyat gerekir; inen aortu tutan ve kanlanma bozukluğu ya da yırtılma gibi bir komplikasyon gelişen diseksiyonlarda (tip B) TEVAR ilk seçenektir.
Aort anevrizması ve diseksiyonunun erken fark edilmesi, bu kararların planlı olarak verilebilmesini sağlar.
EVAR–TEVAR girişimleri, modern kardiyovasküler tıpta aort hastalıklarının tedavisinde devrim niteliğinde yaklaşımlar arasında yer almaktadır. Açık cerrahiye kıyasla daha az riskli olan bu yöntemler, özellikle ileri yaş, kalp hastalığı veya diğer tıbbi riskleri olan hastalar için büyük bir avantaj sağlar. Aort hastalıkları erken tanı ve doğru müdahale ile yaşam süresini uzatabilir. Şüpheli durumlarda mutlaka bir kardiyovasküler cerrahi veya girişimsel kardiyoloji uzmanına başvurulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
EVAR, karın bölgesindeki aort anevrizmasının kasıktaki damarlardan ilerletilen kateterlerle tedavi edilmesidir. Anevrizmanın içine yerleştirilen stent-greft, kan akımı için yeni bir kanal oluşturur ve genişlemiş damar duvarını basınçtan korur. Göğüs bölümündeki aortta uygulanan aynı yöntem TEVAR adını alır. İşlem sırasında karın açılmaz ve kan kaybı azdır.
Stent-greftin yerinde kalıp kalmadığı ve anevrizma kesesine yeniden kan sızıp sızmadığı (endoleak) zamanla değişebilir. Bu sorunlar çoğu zaman belirti vermez ve yalnızca görüntülemeyle fark edilir. Bu nedenle işlemden sonra düzenli aralıklarla BT ya da ultrason kontrolleri yapılır; gerekirse sorun ek bir kateter işlemiyle düzeltilir.
Çoğu aort anevrizması belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrason ya da tomografide fark edilir. Büyüdüğünde karında nabız gibi atan bir kitle, sırt ya da bel ağrısı görülebilir. Ani başlayan şiddetli karın, sırt ya da göğüs ağrısı yırtılma belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Avrupa kılavuzları özellikle 65 yaş üzerindeki erkeklerde karın aortunun ultrasonla taranmasını önerir. Sigara içmiş olanlar, birinci derece yakınında aort anevrizması bulunanlar ve damar sertliği olan hastalar da tarama açısından değerlendirilir. Tarama ağrısızdır, radyasyon içermez ve birkaç dakikalık bir ultrason incelemesidir. Sonuç normal çıkarsa çoğu kişide yeniden tarama gerekmez.
